Cumhuriyet 103 yaşında: 29 Ekim’e uzanan tarihî yolculuk

Millî Mücadele’den Cumhuriyet’e uzanan süreç

Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’ndan yenilgiyle ayrılması ve Anadolu’nun işgale uğraması, bağımsızlık mücadelesinin başlamasına zemin hazırladı. Mustafa Kemal Paşa’nın 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla yeni bir döneme girildi.

Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi ile millî iradeye dayalı bağımsızlık anlayışı güç kazandı. 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin Ankara’da açılması, yeni devletin kuruluş sürecindeki en önemli adımlardan biri oldu.

20 Ocak 1921’de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilkesi anayasal güvenceye kavuştu.

Saltanat kaldırıldı, Ankara başkent oldu

30 Ağustos 1922’de kazanılan Büyük Zafer’in ardından yeni devletin siyasi yapısına ilişkin gelişmeler hızlandı. 1 Kasım 1922’de saltanatın kaldırılmasıyla monarşik yönetim sona erdi.

24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması, Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması açısından önemli bir dönüm noktası oldu. 13 Ekim 1923’te Ankara’nın başkent ilan edilmesinin ardından devletin yönetim biçiminin kesin olarak belirlenmesi gündeme geldi.

28 Ekim gecesi tarihî karar alındı

Ekim 1923’te yaşanan hükümet kurma güçlüğü, mevcut yönetim sisteminde değişiklik yapılması ihtiyacını ortaya çıkardı. Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim akşamı Çankaya Köşkü’nde çalışma arkadaşlarıyla bir araya geldi.

Bu toplantıda, “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz.” sözleriyle tarihî kararını açıkladı. Aynı gece İsmet Paşa ile anayasa değişikliği üzerinde çalışıldı ve Cumhuriyet’in ilanına yönelik düzenleme hazırlandı.

29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi

29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülen anayasa değişikliği kabul edildi. Saat 20.30’da yapılan oylamada, oylamaya katılan 158 milletvekilinin tamamının desteğiyle Cumhuriyet ilan edildi.

Anayasanın birinci maddesine “Türkiye Devletinin şekli hükümeti, Cumhuriyettir.” hükmü eklendi. Ardından yapılan seçimde Mustafa Kemal Atatürk, 158 milletvekilinin oyuyla Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

Atatürk, Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından yaptığı konuşmasını şu sözlerle tamamladı:

“Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”

Cumhuriyet’in ilanı, Mecliste “Yaşasın Cumhuriyet” sesleriyle karşılandı. Tarihî karar Ankara’da 101 pare top atışıyla halka duyuruldu.

29 Ekim nasıl millî bayram ilan edildi?

Cumhuriyet’in ilanının ardından kutlamalara ilişkin düzenlemeler de hayata geçirildi. 1924 yılında Cumhuriyet’in ilanının özel bir programla kutlanmasına yönelik karar alındı.

19 Nisan 1925’te kabul edilen kanunla 29 Ekim, millî bayram olarak belirlendi. Böylece Cumhuriyet Bayramı’nın her yıl resmî törenlerle kutlanmasının yasal temeli oluşturuldu.

Cumhuriyet’in 103 yıllık mirası

Cumhuriyet’in ilanı, Türkiye’nin siyasi ve toplumsal tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Sonraki yıllarda hukuk, eğitim, yönetim ve toplumsal yaşam alanlarında gerçekleştirilen değişikliklerle yeni devletin kurumları şekillendi.

Aradan geçen 103 yılın ardından 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, Türkiye’nin dört bir yanında törenler ve etkinliklerle kutlanıyor. Cumhuriyet’in ilanı, millî egemenlik ve bağımsızlık mücadelesinin tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri olarak önemini koruyor.