DSÖ'den dünyayı ilgilendiren rapor: Her yıl 8 milyon bebek doğumsal sağlık sorunlarıyla dünyaya geliyor
Dünya Sağlık Örgütü'nün 23 Haziran 2026 tarihinde yayımladığı rapor, doğumsal sağlık sorunlarının dünya genelindeki boyutunu gözler önüne serdi. Beş yaş altı çocuk ölümlerinin yaklaşık yüzde 8'i doğumsal anomalilerle ilişkili. Rapor, erken teşhis ve tedavinin yaygınlaştırılması çağrısında bulunurken, Türkiye'den 23 yıldır bağımsız araştırma talep eden SCS girişimi de üreme zamanlamasının olası etkilerinin incelenmesini istiyor.
Her yıl yaklaşık 8 milyon bebek etkileniyor
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 23 Haziran 2026 tarihinde Cenevre'de yayımladığı açıklamayla doğumsal anomaliler konusunda ülkeleri harekete geçmeye çağırdı.
DSÖ'nün verilerine göre dünya genelinde her yıl yaklaşık *8 milyon bebek doğumsal bir anomaliyle dünyaya geliyor.* Bu durumlar, beş yaş altındaki çocuk ölümlerinin yaklaşık yüzde 8'ini oluşturuyor.
Ciddi doğumsal anomalilerle dünyaya gelen çocukların tahminen yüzde 90'ı düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor. Bu ülkelerde erken tarama, teşhis ve tedavi olanaklarının sınırlı olması, sorunun etkilerini daha da ağırlaştırıyor.
DSÖ, doğumsal hipotiroidi, orak hücre hastalığı, işitme kaybı ve bazı metabolik hastalıkların erken teşhis edildiğinde etkili biçimde tedavi edilebildiğini belirtiyor.
Ancak milyonlarca çocuk hâlâ geç teşhis ediliyor veya gerekli sağlık hizmetlerine ulaşamıyor.
DSÖ: Yenidoğan taramaları yaygınlaştırılmalı
DSÖ'nün yayımladığı Strengthening Capacity for Newborn Screening, Diagnosis and Management of Birth Defects başlıklı rapor, yenidoğan taramalarının ulusal sağlık sistemlerine entegre edilmesini öneriyor.
Raporda ülkeler arasındaki farklılıklara dikkat çekiliyor. Bazı ülkelerde yenidoğanlar 50'den fazla hastalık açısından taranabilirken, bazı ülkelerde temel tarama programları dahi bulunmuyor.
Hindistan'da üç yıl içerisinde 28 milyondan fazla çocuk tarandı ve yaklaşık 900 bin çocukta doğumsal sağlık sorunu tespit edildi.
Filipinler'de 7 binden fazla sağlık kuruluşunda 29 farklı durum için tarama yapılırken, Arjantin ve Brezilya gibi ülkelerde de yenidoğan tarama programları genişletildi.
DSÖ, erken teşhisin hayat kurtarabileceğini, kalıcı engellilik riskini azaltabileceğini ve çocukların yaşam kalitesini iyileştirebileceğini vurguluyor.
Türkiye'den 2003 yılından beri araştırma çağrısı
DSÖ'nün açıklaması doğumsal anomalilerin erken teşhisine odaklanırken, Türkiye'de geliştirilen *SCS – Sağlıklı Çocuk Saatleri* girişimi farklı bir araştırma sorusunu gündeme taşıyor:
*“Nedeni açıklanamayan bazı doğumsal sağlık sorunları, cinsel ilişki zamanına bağlı olarak değişen döllenme zamanıyla ilişkili olabilir mi?”*
SCS hipotezinin sahibi Osman Yıldız, 26 Şubat 2003 tarihinden bu yana üreme zamanlamasına ilişkin gözlemlerinin bağımsız bilimsel kuruluşlar tarafından araştırılmasını talep ettiğini belirtiyor.
Yıldız'ın 1997 yılında başlayan yazılım destekli gözlemlerinden geliştirdiği model şu formülle ifade ediliyor:
*SCS zamanı = AOs − 365 saat ± 12–24 saat*
Burada AOs, bir kadının ardışık adet başlangıçları arasındaki sürelerin saat cinsinden ortalamasını ifade ediyor.
Yıldız'ın hipotezine göre, hesaplanan zaman aralığında gebelikle sonuçlanabilecek korunmasız ilişkiden kaçınılması, bazı olumsuz doğum sonuçlarının önlenmesine katkıda bulunabilir.
Bu iddia henüz bağımsız klinik araştırmalarla doğrulanmış değil. Söz konusu zaman aralığının doğumsal anomalileri önlediği veya güvenilir bir gebelikten korunma yöntemi olduğu gösterilmiş değil.
DSÖ'nün açıkladığı 8 milyon vaka da SCS hipoteziyle ilişkilendirilmiş vakalar olarak değerlendirilmemeli. Doğumsal anomalilerin genetik, kromozomal, çevresel ve başka bilinen ya da henüz açıklanamamış nedenleri bulunabiliyor.
Dört sorunun bağımsız olarak araştırılması isteniyor
SCS girişimi, üniversitelere, bilimsel araştırma kuruluşlarına ve sağlık otoritelerine dört temel araştırma başlığı sunuyor:
*Birinci soru:* Cinsel ilişki ve döllenme zamanının bazı gebelik ve yenidoğan sağlığı sonuçlarıyla ölçülebilir bir ilişkisi bulunuyor mu?
*İkinci soru:* Gebe kalma güçlüğü bildirmeyen kadınlarda ortalama adet döngüsü süresi gerçekten 26,3 gün mü? Bu tarihsel gözlem günümüz verileriyle doğrulanabilir mi?
*Üçüncü soru:* Gebelikle ilişkili cinsel ilişkiden doğuma kadar geçen sürenin yaklaşık 263 gün, tarihsel modeldeki diğer gebelik süresi tahmininin ise 260 gün olduğu yönündeki gözlemler bağımsız verilerle destekleniyor mu? Cinsel ilişki, döllenme ve doğum arasındaki süreler ne kadar kesinlikle ölçülebiliyor?
Dördüncü soru:* SCS formülüyle hesaplanan zaman aralığı, sperm hücrelerinin özellikleri, üreme fizyolojisi, döllenme veya gebelik sonuçları bakımından ölçülebilir farklılıklara karşılık geliyor mu?
Bu soruların yanıtlanabilmesi için önceden belirlenmiş araştırma protokollerine, uygun karşılaştırma gruplarına ve bağımsız bilimsel değerlendirmeye ihtiyaç bulunuyor.
Araştırma altyapısını sağlamaya hazır
Osman Yıldız, SCS araştırmaları için finansman talep etmediklerini, gerekli yazılım ve teknolojik altyapıyı sağlayabileceklerini ifade ediyor.
Önerilen çalışma modelinde araştırmacıların deney tasarımını, etik onay süreçlerini, katılımcı seçimini, ölçüm yöntemlerini, istatistiksel analizleri ve sonuçların yayımlanmasını bağımsız olarak yürütmesi öngörülüyor.
SCS girişiminin temel talebi, ortaya atılan hipotezin doğru kabul edilmesi değil, bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi.
Bilim dünyasına ve basına açık çağrı
DSÖ'nün açıkladığı veriler, doğumsal sağlık sorunlarının dünya genelinde ne kadar büyük bir halk sağlığı meselesi olduğunu ortaya koyuyor.
Bu büyüklük, hem bilinen nedenlerin önlenmesi ve tedavisi hem de henüz yeterince açıklanamamış mekanizmaların araştırılması açısından bilimsel çalışmaların önemini artırıyor.
SCS girişimi ise 2003 yılından beri gündeme getirdiği üreme zamanlaması hipotezinin bağımsız araştırmacılar tarafından değerlendirilmesini istiyor.
Burada yanıtlanması gereken temel soru şu:
*“Üreme zamanlamasının bazı doğumsal sağlık sonuçları üzerindeki olası etkisi bilimsel olarak sınanabilir mi? Sınanabiliyorsa hangi araştırma yöntemiyle?”*
Bilimsel araştırmalar hipotezi destekleyebilir, kısmen destekleyebilir veya reddedebilir. Her üç sonuç da bilimsel bilgiye katkı sağlayabilir.
Önemli olan, iddialarla kanıtların birbirinden ayrılması ve araştırma sorularının uygun bilimsel yöntemlerle ele alınması.
SCS girişiminin tarihsel açıklamaları, matematiksel modeli, bilimsel anlatım videosu ve açık tartışma çağrısı çok dilli internet sitesi üzerinden incelenebiliyor.
*SCS bilimsel tartışma ve araştırma çağrısı:*
