Türk Devletleri Teşkilatı 17 yaşında: İş birliği 64 alana ulaştı

Türk dünyasında çok taraflı iş birliğinin önemli yapılarından Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), kuruluşunun 17. yılını geride bıraktı. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan tarafından 3 Ekim 2009'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile temelleri atılan teşkilat, 2021 yılından bu yana TDT adıyla faaliyet gösteriyor.

Dışişleri Bakanlığı ve Türk Devletleri Teşkilatı, 3 Ekim Türk Devletleri İşbirliği Günü dolayısıyla mesaj yayımlayarak teşkilatın kuruluş sürecine ve mevcut çalışmalarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Nahçıvan Anlaşması ile başlayan süreç

Türk devletleri arasındaki kurumsal iş birliğinin temelleri, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından başlayan zirveler sürecine dayanıyor. 1992-2009 yılları arasında devlet başkanları düzeyinde 10 zirve gerçekleştirilirken, 3 Ekim 2009'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile süreç kurumsal bir yapıya kavuştu.

Özbekistan'ın 2019'da katılmasıyla genişleyen yapı, 12 Kasım 2021'de İstanbul'da gerçekleştirilen 8. Zirve'de Türk Devletleri Teşkilatı adını aldı.

5 üye, 3 gözlemci ülke

TDT'nin tam üyeleri Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'dan oluşuyor. Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ise gözlemci ülke statüsünde bulunuyor.

Teşkilatın merkezi İstanbul'da yer alırken Genel Sekreterlik görevini Büyükelçi Kubanıçbek Ömüraliyev yürütüyor.

İş birliği 64 mekanizmaya ulaştı

TDT Genel Sekreteri Ömüraliyev'in 3 Ekim dolayısıyla yayımladığı mesajda, teşkilat bünyesindeki iş birliğinin 64 mekanizmaya ulaştığı belirtildi.

İş birliği alanları arasında siyasi diyalog, ekonomi, ticaret, enerji, ulaştırma, dijitalleşme, yapay zekâ, sağlık, eğitim, çevre, güvenlik ve uzay teknolojileri bulunuyor.

TDT'nin uzun vadeli yol haritasını ise Türk Dünyası 2040 Vizyonu oluşturuyor.

Türkiye'nin ticaret hacmi arttı

Türkiye'nin TDT üyesi ülkelerle dış ticaret hacmi 2002 yılında 871 milyon dolar seviyesindeyken, 2025 sonunda 16,9 milyar dolara yükseldi. Üye ve gözlemci ülkelerin tamamı birlikte değerlendirildiğinde Türkiye'nin bu ülkelerle yıllıklandırılmış toplam ticaret hacmi Temmuz 2026 itibarıyla 27,8 milyar dolara ulaştı.

Ticaretin kolaylaştırılması kapsamında gümrük işlemleri, dijital ekonomi ve ticari bağlantıların geliştirilmesine yönelik çeşitli mekanizmalar üzerinde çalışmalar yürütülüyor.

Orta Koridor gündemde

Türkiye ile Orta Asya'yı Hazar Denizi üzerinden birbirine bağlayan Orta Koridor da TDT'nin önemli iş birliği başlıkları arasında yer alıyor.

Üye ülkeler, güzergâhın daha etkin kullanılması amacıyla gümrük ve idari işlemlerin kolaylaştırılması ile sınır geçişlerinin uyumlaştırılması üzerinde çalışmalarını sürdürüyor.

TDT'nin çalışma alanları genişliyor

Teşkilatın gündemi ekonomi ve ulaştırmanın yanı sıra savunma sanayisi, sağlık, dijitalleşme, eğitim ve teknoloji gibi alanlara da yayılıyor.

TDT, 17. kuruluş yıl dönümünde üye ve gözlemci ülkeler arasındaki siyasi, ekonomik ve sektörel iş birliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmalarını sürdürüyor.