VÜCUDUN SİGORTASI CAĞ (ÇAŞIR) OTU

Ramazan ayı dolayısıyla birçok yerden iftar davetleri alıyoruz. Zaman buldukça da davetlere iştirak etmeye gayret ediyorum. Aldığım bu davetlerden biri de çok sevdiğim Muşlu bir dostumuz Mehmet Şah Dursunağabeyimin davetiydi. Muş Vakfı’nın geleneksel iftarına davetine icabet etmek için geçen haftalarda Süleymaniye’de bulunan merkez binalarına Yılmaz Avcı kardeşimle birlikte gittik. 

İftar menüleri genel olarak klasik birbirinin aynısı oluyor. Bir çorba, pirinç pilavıyla birlikte servis edilen et yemeği, salata ve iftariyelikler. Muş Vakfının iftarı ise bu sıradan menüden farklıydı. Öncelikle yöresel çorbalarını çok beğendiğimi belirteyim. Ancak asıl mevzu çorba ya da ana yemek değil. Garnitür tarzında masalarda tabaklardaki isminin cağ otu olduğunu öğrendiğim bir yemek vardı ki anlatamam. Bu yazımın konusu da kimi yörede çaşır diye de isimlendirilen cağ otu.

Fahri bir Muşlu olarak il merkezi dışında bütün ilçelerine gittiğim ve dolu dolu hatırlarımın olduğu özellikle de Varto ilçesinin bazı köylerine de giderek doyasıya yaşadığım Muş’u ve Muşluları ne kadar anlatsam kelimeler kifayet yetmez. Elbette her yöre de yanlış işler yapan sevilmeyen tipler vardır. Bunlar yüzünden koskoca bir ili ya da yöreyi kötülemek doğru değildir. Ben en az belki on defa gittiğim Muş ve özellikle de Varto’da gördüğüm insanlar, bize gösterilen ilgi ve misafirlikten yola çıkarak şunu söylemek istiyorum. “Her şeytanımakla başlar.” İnsan tanımadığının düşmanıdır. 

Bu girizgahtan sonra gelelim iftarda yediğim ve tadıyla, görüntüsüyle enfes olan “Cağ otu” nu tanımaya. 

Genel olarak Doğu Anadolu Bölgesi'nde dağlık alanlarda ilkbaharda yetişen, sarı çiçekli, şifalı ve aromatik bir bitkiolan cağ otu yaz mevsiminde toplanır, genellikle dehaşlanarak salamurası yapılır. Ancak turşusu, kavurması veya yumurtalı yemeği de pişirilen bu bitki, yüksek lif oranı ve antioksidan özellikleriyle sindirimi kolaylaştırıp bağışıklığı güçlendirir. Sayılamayacak kadar inanılmaz faydaları olan cağ otunu ilk defa duydum ve ilk defa tattım. İftarda yumurtalı kavurmuşlar öyle servis yapmışlardı. Bir Egeli olarak genellikle otçul beslendiğimiçin ben böyle bir lezzet ile tanışmaktan dolayı kendimi çok mutlu hissettim.  

Doğu Anadolu’nun dağlarının biz insanlara ikramı bu cağ otu. Rabbimizin de lütfu elbette. Bize iftarda ikram edilen cağ otunun yumurtalı yemeği şu şekilde yapılıyor. İlk olarak tavada bir su bardağı yağ iyice kızdırılır. Önceden hazırlanmış yumurtalı, unlu harca cağ otları bandırılır ardında da içinde kızgın yağ olan tavaya düzgün bir şekilde yerleştirilir. Her iki tarafı da kızarıncaya kadar güzelce pişirilir. Piştikten sonra da kaplara konur ve afiyetle tüketilir. 

Bazen de salamura yapılmak suretiyle tüketilen cağ otunun salamura yapılışı da şu şekildedir. Dağlardan toplanan cağ otları güzelce temizlendikten sonra saplarından ayrılır ve parmak boyutunda doğranır. Akabinde kaynayan suyu ile güzelce haşlanır. Tadı hoş olsun diye de kaynayan suya yoğurt ya da ayran eklendiği de olur. Haşlanma işlemi tamamlandıktansonra soğuması için bekletilir. Ardından kat kat tuzlanır. Yaklaşık on iki saat bekletildikten sonra da turşu suyunu andıran suyu hazırlanır ve haşlanıp soğutulan cağ otları bu suyun içine konularak bir kap içinde muhafaza edilir. Hazırlanmış bu cağ turşusu buzdolabında ya da oda sıcaklığında muhafaza edilmelidir.

Bazı yörelerde cağ otunun köklerinden çay yapılarak çay şeklinde içilerek de tüketildiği görülür. Yine kurutulduktan sonra toz haline getirilip bal ile karıştırılarak elde edilen cağ macununun da çok fazla tüketildiğini görüyoruz. 

Doğu Anadolu Bölgemizde yaygın olarak tüketilen hatta kırmızı etten bile daha fazla tüketilen cağ otu, otlu peynir yapımında da kullanılmaktadır. Hayvanlarda et ve süt verimini arttırdığı içinde, Siirt gibi bazı ilerde kurutularak hayvan yemi olarak da değerlendirilmektedir. Bölge de adeta iksir gibi görülen cağ otu bu kadar fazla faydaları sebebiyle ilaç olarak nitelendirilmektedir.

Vitamin ve mineraller açısından besin değeri oldukça yüksek olan cağ otu, genel olarak yoğun karbonhidrat ve proteinle birlikte Niasin, B2 Vitamini, A ve C vitaminleri de içerir. Bunlara ilaveten Potasyum, Kalsiyum, Magnezyum ve Demir açısından da zengin olan cağ otu tüketilmesi sonrası birçok faydaları vardır. 

Saymakla bitiremeyeceğimiz faydalarını kısaca şu şekilde belirtebiliriz. Kas ağrılarını ve kramplarını yok ederek kemiklerin güçlenmesini sağlar. Vücuda enerji verir. Uyarıcı ve gaz söktürücü etkileri bulunur, bağırsaklardaki kurtları düşürücü etkisi vardır. Aynı şekilde hayvan yaralarında bulunan kurtları öldürmek için fiziksel olarak yaralara sürülmek suretiyle uygulama yapılır. İştah açar ve bağırsakları çalıştırır. İçindekiaromatik bir organik bileşik olan kumarinler sayesinde kalp adalelerini kuvvetlendirir ve kalbin çevresindeki damarlarda daralma veya yıkanmayı önler. Şekeri dengeleyerek ve düşürerek şeker hastalığı için adeta vücudun sigortası gibidir. 

Antibakteriyel ve antifungal etkileri bulunan cağ otu aynı zamanda tabii afrodizyak etkisi sebebiyle cinsel gücü arttırır. Bununla birlikte doğurganlıkta çok büyük etkileri vardır. 

Doğu Anadolu Bölgesi’nde yöreye göre "cağ" veya "çaşır" ismiyle anılan bu ot çoğunlukla da Erzurum ve Muş bölgesinde bulunur. Taze hali çabuk bozulduğu için genellikle haşlanarak tuzlu suda (salamura) saklanır, kışın tavada kızartılarak veya yemeklere katılarak tüketilir. Özellikle Doğu’da çok fazla gittiğim Muş'un Varto ilçesinde, ikiz doğurganlığı artırdığına dair yaygın bir inanış vardır. Bu sebeple de ikiz iksiri olarak da görülür. 

Son derece kıymetli olan cağ otunu tanımak, tanımanın ötesinde tadına doyum olmayan lezzetiyle iftar sofrasında tatmış olmak beni son derece bahtiyar eyledi. Bu vesileyle şahsımı Muş Vakfı iftarına davet eden iş insanı kıymetli ağabeyim Mehmet Şah Dursun’a kalbi muhabbetlerimi ve teşekkürlerimi iletiyorum.