USTURUMCALI HALİL EFE

Birinci Dünya Savaşı sonrasında ülkemizin dört bir tarafı Mondros Mütarekesi gereğince işgal edilmeye başlanmıştı. Düşman askerleri vatanımızın dört bir yanında cirit atıyor ve halka acımasız zulümler yapıyorlardı. Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde kurulan Kuvay-ı Milliye birlikleri şehit kanlarıyla sulanan vatan toprakları düşman çizmesi altında ezilmemesi içinvar güçleri ile direniş göstermeye başladılar. Bu direniş birliklerinden biri de Batı Anadolu’da kuruldu. MillîMücadele’de evlatlarından birisi de Usturumcalı Halil Efe’dir. 

Makedonya'nın Usturumca kasabasında dünyaya gelen Halil Efe, Balkan Savaşları sırasında balkanlardangöçerek Batı Anadolu’ya yerleşmiştir. Birinci Dünya Savaşı'nda bulunarak önemli mücadeleler vermiş olan Halil Efe, Manisa’nın Gördes ilçesi ve çevresinde MillîMücadele boyunca çok önemli gerilla savaşları içerisinde yer almıştır. Mondros ateşkes anlaşması sonrasında ailesini Manisa’ya getirmiş bir süre sonra da Ankara’ya yerleşmiştir. Halil Efe Manisa’da bulunduğu dönemde Parti Pehlivan’la (Mehmet Baskak) tanışmış ve bu sayede Kuvay-ı Milliye’ye katılmıştır. 

Bir dönem Çerkez Ethem’le birlikte hareket ederek Anzavur, Bolu ve Yozgat isyanlarının bastırılmasında rol oynamıştır. Yine Çerkez Ethem’le Salihli cephesinde Yunanlılara karşı savaştıktan sonra Demirci akıncılarına katılmak üzere Demirci’ye dönmüştür. Bu sırada kardeşi Necip Gediz muharebelerinde şehir düşmüştür. Çerkez Ethem’in düzenli ordu kurulmasından sonra komutanlar ile anlaşamaması üzerine Çerkez Ethem’den ayrılarakParti Pehlivan ile anlaşır. Bu arada ele geçirdiği silahlar ve cephaneleri Demirci Kaymakamı İbrahim Ethem Bey’in komutasındaki Akıncı Birliklerine getirir. Kendisi de akıncı birliklerine dahil olur. Kaymakam İbrahim Ethem Bey tarafından 12. müfreze komutanlığına getirilen Usturumcalı Halil Efe, Gördes, Demirci, Sındırgı bölgelerinde çetevari mücadeleler ile düşmana amansız korku salar. O dönemde yapılan Parti Pehlivan’ın düğününde Gördesli Makbule’yi görür ve çok beğenir. Ona kendisiyle evlenmek istediğini söyler. Gördesli Makbule’de evlilik teklifini olumlu karşılar ve kısa süre içinde düğünleri olur. İki vatansever insanın düğünleri Gördes Yunan askerleri tarafından yakılıp yıkıldığı içinDemirci’de kaymamam İbrahim Ethem Bey’in riyasetinde kaymakamlık konutunun bahçesinde yapılır.

Bu iki vatanperver kahramanın aşkları ve sevgileri çok uzun sürmez. Yunan askerlerini püskürtmek için kurulan akıncı birlikleriyle düğünden iki ay sonra savaşa katılmak üzere hareket eden Halil Efe’ye doğuştan asker yetiştirilen Makbule Hanım’da katılır. Gerilla savaşı taktiğiyle düşman askerleri püskürtülmeye çalışıldığı bir ortamda, Makbule Hanım Kocayayla muharebesinde uzaktan gelen merminin başına isabet etmesiyle şehit olmuştur. Makbule Hanım düşman askerlerinden saklanarak gizlice bir yere defnedilmiş ve Halil Efe beraberindeki askerlerle gerilla taktiğinde savaşmaya devam etmiştir. Kaymakam İbrahim Ethem Bey’in Akıncı Birlikleri içerisinde düşman işgali altında olan Demirci-Sındırgı-Gördes-Balıkesir ve Akhisar bölgelerinde Yunan askerlerine karşı amansız çetin mücadeleler vermiştir. Gerilla savaşı yapılan bu alanda gösterdiği fedakârlık ile düşman askerlerine geçit vermemiş, düşmanın zulmüne ket vurmuştur.  

Zevcesi Makbule Hanımın şehadetinin ardından tam iki ay geçmişti ki düşmanın korkulu rüyası Usturumcalı Halil Efe Selendi-Kınık Muharebesi sırasında şehit düşer. Toprağa düşen cesediyle kendisinden 2 ay önce şehit olan sevdiğine böylece kavuşmuş olur. Halil Efe’nin şehadet haberi duyulduğunda takvimler 17 Mayıs1922'yi gösteriyordu. Cenazesi sekiz saat hayvanüzerinde taşındıktan sonra Demirci arazisi dahilinde tenha ve izole nitelikteki Yağcı Dağı'na, bütün arkadaşlarının gözyaşlarının arasında kimsenin bilmediği kayalar içine kanlı elbiseleri ile defnedilir. Halil Efe’nin gömüldüğü yeri hiç kimseye göstermediler. Çünkü düşmanın cesedini alıp başını kesebileceğinden korkuluyordu. 

Makbule Hanımın olduğu gibi Halil Efe’nin de mezarının yeri yıllarca bilinmemiştir. O dönemde Akçakertil köyünden iki kadın bir cenazenin taşındığını görmüşler ve korkudan uzun yıllar bu durumdan kimseye bahsetmemişlerdir. İşte yıllar sonra Selendi eski Belediye Başkanlarından Muharrem Kaya’nın babasırahmetli Hacı Mustafa Kaya’nın kadınlardan bu olayı duyması sonucunda Selendi ve Manisa Jandarma Komutanlıklarının devreye girmesi ile mezar yeri bulunmuştur. Bu konulara duyarlı Selendili emekli astsubay Nuri Argaç’ın gayretleriyle Halil Efe’nin mezar yeri düzenlenmiştir. Selendi İlçesinde Akçakertil mahallesinden sağa dönülerek varılan Eşemenler sokaktan bozuk bir toprak yoldan yaklaşık 2 km.yüründükten sonra ulaşılan Halil Efe’nin mezarıyla ilgili, günümüzde Selendi’de yetkililer tarafından fiziki şartları iyileştirme ve tanıtım çalışmaları yürütülmektedir. Şu anda belediye tarafından mezar yerinin bilinirliğini artırmak için yol güzergâhlarında farklı yerlere 3 tane tanıtıcı levha konulmuştur.

Kabri başında her yıl anma programları yapılan Usturumcalı Halil Efe, ahlak bakımında gayet olgun kişiliğe sahip mertçe harp etmiş ve hiçbir zaman düşmana teslim olmak gibi bir şey hatırına getirmemiştir. Millî Mücadele döneminin Batı Anadolu Yakasının gizli kahramanlarından biri olarak tarihe geçmiştir.